Antibiotica, Antivirus &
Antischimmelmiddelen

Aminopenicilline met breed spectrum tegen grampositieve en bepaalde gramnegatieve micro-organismen. Remt celwandsynthese (bactericide). Eerste keus bij pneumonie (CAP), bronchitis, sinusitis, otitis media, exacerbatie COPD en de ziekte van Lyme.

Diarree, misselijkheid, maculopapuleus exantheem. Let op: bij patiënten met mononucleosis infectiosa (ziekte van Pfeiffer / EBV) veroorzaakt amoxicilline in 90% van de gevallen een heftige, onschuldige huiduitslag (geen echte penicilline-allergie!).

Penicillinasestabiele penicilline. Specifiek werkzaam tegen Staphylococcus aureus (die bètalactamase produceert). Eerste keus bij huid- en wekedeleninfecties (cellulitis, erysipelas, wondinfecties, furunkels) en stafylokokkenbacteriëmie.

Clavulaanzuur heeft zelf nauwelijks antibacteriële werking, maar bindt onomkeerbaar aan bacteriële bètalactamase-enzymen. Hierdoor wordt amoxicilline beschermd tegen afbraak en wordt het spectrum aanzienlijk verbreed (ook tegen resistente gramnegatieven en anaëroben).

Geeft zeer frequent diarree (door motiliteitsstimulatie door clavulaanzuur en verstoring van de darmflora). In tegenstelling tot zuivere flucloxacilline: innemen aan het begin van de maaltijd om maagklachten te verminderen. Kan cholestatische icterus (geelzucht) veroorzaken.

Remt de bacteriële eiwitsynthese via het 30S-ribosoom. Uitstekende weefselpenetratie. Eerste keus bij atypische verwekkers van pneumonie (Mycoplasma, Chlamydia pneumoniae), urogenitale chlamydia-infecties, Q-koorts en vroege ziekte van Lyme (erythema migrans).

Bètalactam-antibiotica met celwandlysis.
• Cefuroxim (2e gen): Veel gebruikt als peri-operatieve profylaxe bij chirurgie en bij luchtweg-/urineweginfecties.
• Ceftriaxon (3e gen): Zeer krachtig breedspectrum antibioticum. Passeert uitstekend de bloed-hersenbarrière bij ontstoken hersenvliezen → eerste keus bij bacteriële meningitis en ernstige urosepsis. Heeft een lange halfwaardetijd (1× daags doseren IV).

Let op kruisallergie bij patiënten met een IgE-gemedieerde penicilline-allergie (circa 5-10%). Ceftriaxon mag bij neonaten NOOIT worden gecombineerd met calciumhoudende infusen (zoals Ringer-lactaat: vormt onoplosbare precipitaten in longen en nieren!).

Wordt na orale inname snel geresorbeerd en direct geconcentreerd uitgescheiden in de urine. Bereikt vrijwel geen therapeutische spiegels in het bloed of in nierweefsel!
Daarom UANSLUITEND geïndiceerd bij ongecompliceerde cystitis (blaasontsteking). Absoluut ONWERKZAAM bij pyelonefritis (nierbekkenontsteking) of urosepsis!

Remt het bacteriële DNA-gyrase (topoisomerase II) → blokkade van DNA-replicatie. Uitstekend bactericide tegen gramnegatieve staven (o.a. Pseudomonas aeruginosa). Indicatie: gecompliceerde urineweginfecties, pyelonefritis, prostatitis en bacteriële gastro-enteritis.

Wordt in anaërobe micro-organismen gereduceerd tot reactieve metabolieten die DNA-breuken induceren. Werkzaam tegen strikt anaërobe bacteriën (o.a. Bacteroides fragilis) en protozoën (Trichomonas vaginalis, Giardia lamblia, Entamoeba histolytica). Tevens behandeling van Clostridioides difficile colitis.

Karakteristieke bittere metaalsmaak in de mond. Kan de urine donkerbruin/roodachtig verkleuren (onschuldig). Versterkt het effect van acenocoumarol aanzienlijk.

Wordt in geïnfecteerde cellen door het virale thymidinekinase gefosforyleerd tot aciclovirtosfaat, dat competitief het virale DNA-polymerase remt en als ketenbeëindiger virale replicatie stopt.
Indicaties: Herpes simplex (HSV-1 en HSV-2: koortslip, genitale herpes, herpesencefalitis) en Varicella zoster virus (VZV: gordelroos, waterpokken).

• Aciclovir oraal: Zeer slechte biologische beschikbaarheid (15-20%), moet maar liefst 5× per dag worden ingenomen!
• Valaciclovir oraal: L-valylester prodrug van aciclovir. Wordt snel en volledig geabsorbeerd (biologische beschikbaarheid 55%), waarna het in het bloed direct in aciclovir wordt omgezet. Slechts 2-3× per dag doseren (veel betere therapietrouw).

Remt het enzym 14α-demethylase, waardoor de synthese van ergosterol (essentieel bestanddeel van het celmembraan van schimmels en gisten) stopt. Hierdoor lekt de celinhoud weg en sterft de schimmel.
Toepassing: voetschimmel (zwemmerseczeem), huidcandida, en orale gel bij spruw (orale candidiasis).

Na het eten aanbrengen, zo lang mogelijk in de mond houden (niet direct doorslikken). Niet toedienen achterin de keel bij baby's < 4 maanden wegens verstikkingsgevaar door de kleverige gel.

Lokaal imidazoolderivaat. Eerste keus bij vaginale candidiasis (vaginale tablet 500 mg eenmalig of crème gedurende 6 dagen) en dermatomycosen. Wordt vrijwel niet systemisch opgenomen, daardoor veilig tijdens de zwangerschap.

Kan de betrouwbaarheid van latex condooms en pessaria aantasten (de crèmebasis verzwakt het rubber). Behandeling bij voorkeur 's avonds inbrengen voor het slapengaan.

Oraal en intraveneus systemisch triazoolderivaat met uitstekende biologische beschikbaarheid (> 90%) en goede weefselpenetratie (o.a. liquor en nagels).
Indicaties: recidiverende vaginale candidiasis (eenmalig 150 mg capsule oraal), ernstige orofaryngeale en oesofageale candidiasis bij immuungecompromitteerden, en systemische cryptokokkenmeningitis.

Krachtige CYP2C9- en CYP3A4-remmer: verhoogt spiegels van cumarines, statines, fenytoïne en sulfonylureumderivaten (risico op ernstige hypoglykemie!).