Antihypertensiva &
Cardiovasculaire Middelen

Cardioselectieve β1-blokker. Verlaagt hartfrequentie, contractiliteit en bloeddruk. Geïndiceerd bij hypertensie, angina pectoris, stabiel chronisch hartfalen, atriumfibrilleren en secundaire preventie na een myocardinfarct.

Bradycardie, hypotensie, vermoeidheid, koude handen en voeten, duizeligheid (orthostase), erectiestoornissen. Bij hoge doses verlies van selectiviteit (bronchospasmen!).

Oraal (tabletten, retard met gereguleerde afgifte / ZOC) of intraveneus bij acute ritmestoornissen. ZOC tabletten heel doorslikken met water, niet kauwen. Langzaam opbouwen (titreren) bij hartfalen.

Cardioselectieve β1-blokker. Zelfde hemodynamische effecten als metoprolol. Geïndiceerd bij hypertensie, angina pectoris en post-infarct profylaxe.

Bradycardie, koude ledematen, hypotensie, vermoeidheid. Doordat atenolol hydrofiel is, geeft het significant minder centrale bijwerkingen (zoals nachtmerries) dan metoprolol.

Oraal (tabletten, meestal 1× daags). Dosisreductie noodzakelijk bij verminderde nierfunctie (eGFR < 35 ml/min). Pols en bloeddruk monitoren.

Zeer selectieve β1-receptorblokker met lange werkingsduur (halfwaardetijd 10-12 uur). Voorkeursmiddel bij chronisch hartfalen met verminderde ejectiefractie (HFrEF), naast hypertensie en angina pectoris.

Duizeligheid, hoofdpijn, bradycardie, verergering hartfalen bij te snelle start/ophoging, koude ledematen, vermoeidheid.

Oraal (tabletten, 1× daags 's ochtends). Startdosering bij hartfalen is zeer laag (1.25 mg) en wordt stapsgewijs per 2-4 weken opgetiteld onder controle van gewicht, pols en bloeddruk.

Remt angiotensine-converting enzyme (ACE) → remt omzetting van angiotensine I naar de krachtige vaatvernauwer angiotensine II. Indicaties: hypertensie, hartfalen, diabetische nefropathie (proteïnurievermindering).

Droge prikkelhoest, duizeligheid (first-dose hypotensie), hyperkaliëmie, vermindering eGFR, zelden angio-oedeem.

Oraal (tabletten, 1-2× daags). Eerste gift bij voorkeur voor het slapengaan ter voorkoming van orthostatische hypotensie ('first dose fenomeen').

Langerwerkende ACE-remmer (halfwaardetijd ± 12 uur). Zelfde werking als enalapril. Indicatie: hypertensie, hartfalen, na myocardinfarct en diabetische nierziekte.

Prikkelhoest, hyperkaliëmie, nierfunctiestoornissen. Oraal: 1× per dag op een vast tijdstip. Vaak gecombineerd met hydrochloorthiazide.

Prodrug, omgezet in actieve perindoprilaat met 24-uurs werking. Hypertensie, stabiel coronairlijden ter vermindering van cardiovasculaire events en hartfalen.

Tabletten (1× daags 's ochtends vóór de maaltijd innemen, voedsel vermindert de biologische beschikbaarheid). Monitor serumcreatinine en kalium.

De allereerste en kortst werkende ACE-remmer (werkingsduur 6-8 uur). Wordt in de kliniek gebruikt bij acute bloeddrukregulatie of diagnostische tests.

Oraal (2-3× daags, 1 uur vóór de maaltijd). Vraagt meer toedieningsmomenten en heeft meer kans op smaakstoornissen (metaalsmaak) en huiduitslag.

Blokkeert specifiek de angiotensine II type 1 (AT1) receptor. Geeft vasodilatatie en verminderde aldosteronafgifte zonder accumulatie van bradykinine. Geen droge prikkelhoest! Eerste keus als patiënt hoest ontwikkelt op ACE-remmer.

Duizeligheid, orthostase, hyperkaliëmie, lichte nierfunctiedaling. Zelden angio-oedeem (aanzienlijk minder frequent dan bij ACE-remmers).

Oraal (tabletten, 1× daags). Nierfunctie en kaliumgehalte controleren 1-2 weken na start of dosisescalatie.

Krachtige en selectieve AT1-receptorantagonist. Indicatie bij hypertensie, recent doorgemaakt myocardinfarct en hartfalen. Tevens component van de ARNI (sacubitril/valsartan).

Tabletten (1-2× daags). Goede tolerantie. Let op bloeddrukdaling bij patiënten met natrium- of volumedepletie (bv. bij hoge diuretica-doses).

Langwerkende dihydropyridine calciumantagonist. Zorgt voor continue relaxatie van arteriolaire gladde spieren → verlaging van de perifere weerstand en afterload. Indicaties: hypertensie en stabiele angina pectoris.

Enkel- en voetenoedeem (zeer frequent, tot 10-15%), flushing (rood hoofd), hoofdpijn, duizeligheid, palpitaties (reflextachycardie).

Oraal (tabletten 5 of 10 mg, 1× daags). Heeft een zeer lange halfwaardetijd (35-50 uur), waardoor de bloeddrukdaling zeer geleidelijk verloopt. Leg de patiënt uit dat enkeloedeem een onschuldig vaateffect is en geen achteruitgang van het hart.

Krachtige dihydropyridine calciumkanaalblokker. Tegenwoordig uitsluitend als vertraagde afgifte (OROS / retard) bij hypertensie, angina pectoris en fenomeen van Raynaud.

Kortwerkende nifedipine capsules mogen NIET meer gebruikt worden bij acute hypertensieve crisis (gevaar voor plotse hypotensie met reflexmyocardinfarct!). OROS tabletten heel doorslikken, de lege tabletmatrix kan in de ontlasting zichtbaar zijn.

Non-dihydropyridine calciumantagonist met sterke negatief chronotrope, dromotrope en inotrope werking op het myocard en het geleidingssysteem. Indicatie: supraventriculaire ritmestoornissen (SVT, boezemfibrilleren), hypertensie en angina pectoris.

Obstipatie (zeer uitgesproken door remming darmmotiliteit), bradycardie, hypotensie, AV-geleidingsstoornissen, hartfalenverergering.

Oraal (tabletten/retard) of IV bij acute SVT. Monitor ECG en pols nauwgezet. Adviseer vezelrijke voeding en veel drinken tegen obstipatie.

Krachtig, snelwerkend lisdiureticum. Blokkeert Na⁺-K⁺-2Cl⁻ cotransport in de opstijgende lis van Henle. Leidt tot massale uitscheiding van natrium, kalium en water. Eerste keus bij acuut longoedeem, chronisch hartfalen, nierinsufficiëntie en levercirrose met ascites.

Hypokaliëmie (hartritmestoornissen!), hyponatriëmie, dehydratie, orthostatische hypotensie, hyperurikemie (jichtaanval), ototoxisch bij te snelle IV-bolus.

Oraal of IV (langzaam spuiten, max 4 mg/min). Werkt na IV-toediening binnen enkele minuten; oraal binnen 30-60 min. Bij voorkeur 's ochtends toedienen om nachtelijk plassen te voorkomen. Houd vochtbalans en dagelijks ochtendgewicht strikt bij!

Lisdiureticum, per milligram circa 40× potenter dan furosemide (1 mg bumetanide ≈ 40 mg furosemide). Heeft een meer voorspelbare en betere biologische beschikbaarheid bij darmoedeem.

Tabletten of injectie/infusie. Zelfde elektrolytenrisico's als furosemide (hypokaliëmie). Uitstekend alternatief bij furosemide-resistentie.

Remt natrium- en chloride-resorptie in de distale tubulus. Matig diuretisch effect, maar langdurig vaatverwijdend. Standaard basismedicament bij ongecompliceerde hypertensie (vaak in vaste combinatie met ACE-remmer of ARB).

Hypokaliëmie, hyponatriëmie, hypercalciëmie (in tegenstelling tot lisdiuretica!), verhoogd urinezuur (jicht), hyperglykemie, fotosensibiliteit (zonlichtgevoeligheid van de huid).

Competitieve aldosteronantagonist (mineralocorticoïdreceptorantagonist, MRA) in de distale tubulus en verzamelbuis. Scheidt natrium en water uit, maar houdt kalium en H⁺ vast. Indicaties: hartfalen met verminderde ejectiefractie (verlaagt mortaliteit!), levercirrose met ascites, primair hyperaldosteronisme.

Hyperkaliëmie, gynaecomastie (pijnlijke borstvorming bij mannen door anti-androgene werking), stemverandering, maagklachten.

Strenge monitoring van serumkalium en creatinine (bij start na 1 en 4 weken, daarna elke 3 maanden). Geen kaliumsupplementen of kaliumrijk dieetzout combineren!

Wordt in de vaatwand omgezet in stikstofmonoxide (NO) → snelle vasodilatatie (vooral veneus capaciteitssysteem → vermindering preload en myocardiale wandspanning). Indicatie: acute aanval van angina pectoris en acuut longoedeem.

Bonzende hoofdpijn (zeer frequent), duizeligheid, orthostatische hypotensie, flushen, reflextachycardie.

Sublinguaal: spray onder de tong toedienen terwijl de patiënt ZIT (valpreventie bij plotse hypotensie). Niet inademen. Indien na 5 minuten geen effect: herhaal 1 spray. Als de pijn na 10-15 minuten aanhoudt: direct 112 bellen (verdenking hartinfarct!).

Langwerkende organische nitraten voor de onderhoudsbehandeling en preventie van angina pectoris aanvallen.

Bij continu gebruik treedt binnen 24-48 uur nitraattolerantie op (uitputting van sulfhydrylgroepen in de vaatwand waardoor het medicijn stopt met werken). Om dit te voorkomen moet er een nitraatvrije periode van 8-12 uur per etmaal (meestal 's nachts bij stabiele angina) worden ingebouwd in het toedieningsschema.

Verlengt de actiepotentiaal en de refractaire periode van hartspiercellen door blokkade van kaliumkanalen (heeft ook bètablokkerende en calciumblokkerende eigenschappen). Eerste keus bij complexe ventriculaire tachyaritmieën en atriumfibrilleren (cardioversie en ritmebehoud).

Bevat jodium in het molecuul: schildklierafwijkingen (hypo- of hyperthyreoïdie), longfibrose (hoesten, dyspneu: direct melden!), corneadeposito's (micro-afzettingen in het oog), blauwgrijze huidverkleuring bij zonlicht, leverenzymstijging, QT-tijd verlenging.

Extreem lange halfwaardetijd (tot wel 50-100 dagen!). Vóór en tijdens de behandeling regelmatige controle van TSH (schildklier), leverenzymen, X-thorax en ECG (QTc-tijd).

Niet-selectieve bètablokker met additionele klasse III anti-aritmische werking (verlengt de repolarisatie en de QT-tijd). Preventie van recidieven van atriumfibrilleren en ventriculaire ritmestoornissen.

Groot risico op Torsades de Pointes (levensbedreigende ventriculaire tachyaritmie) bij verlenging van de QTc-tijd (> 500 ms) of bij hypokaliëmie. Start en dosisaanpassingen gebeuren daarom onder continue ECG-bewaking in het ziekenhuis.